Məzmuna keç
testim

Azərbaycan dili qrammatikası: 3-cü qrup qəbul imtahanı testləri

Azərbaycan dili 3-cü ixtisas qrupunun qəbul imtahanında əsas fənlərdəndir. Bu mövzu dilin üç səviyyəsini — fonetika, leksika və morfologiyanı — və onlarla bağlı yazılış qaydalarını əhatə edir.

testim.az-ın 3-cü qrup sınaq modelində “Azərbaycan dili” bölməsi 90 sualdan 30-nu təşkil edir. Aşağıda əsas qaydalar nümunələrlə verilib, sonda isə mövzu üzrə mini-test var.

Fonetika və leksika

Əlifbada 32 hərf var: 9 sait və 23 samit. Qalın saitlər a, ı, o, u; incə saitlər ə, e, i, ö, ü-dür. Çoxhecalı sözün sonundakı k samiti saitlə başlayan şəkilçi qəbul edəndə y-yə keçir: çiçək → çiçəyi.

Sinonim, antonim, omonim və çoxmənalılıq ayrılmalıdır: omonimlərin mənaları arasında əlaqə yoxdur, çoxmənalı sözdə isə əlaqə var. Frazeologizmlər bütövlükdə məcazi məna daşıyır: “əl-ələ vermək” — birgə çalışmaq.

Nitq hissələri və hallar

Nitq hissələri: isim, sifət, say, əvəzlik, fel, zərf, qoşma, bağlayıcı, ədat və nida. Sözün nitq hissəsi cümlədəki vəzifəsinə görə müəyyən edilir: “Yaxşı insan hər yerdə hörmət qazanır” cümləsində “yaxşı” ismi təyin etdiyi üçün sifətdir. Mən, sən, o, biz, siz, onlar şəxs əvəzlikləridir.

İsmin 6 halı var. -lar/-lər çoxluq şəkilçisidir: əməkdaş + lar.

Fel: növ və zaman

Felin növləri şəkilçiyə görə tanınır: -ıl şəkilçili “yazıldı” məchul növdür (iş görən bilinmir), -ın şəkilçili “yuyundu” isə qayıdış növdür (hərəkət iş görənin özünə qayıdır).

-acaq/-əcək şəkilçisi qəti gələcək zamanı bildirir: oxuyacağam.

Sözlərin quruluşu və yazılış qaydaları

Sözlər quruluşca sadə, düzəltmə və mürəkkəb olur. Cüt və təkrar sözlər defislə yazılır: ata-ana, ağ-qara, bir-biri. “Hər şey”, “hər kəs”, “heç kim”, “heç nə” isə ayrı yazılır.

Dövlət adı, ali dövlət vəzifəsi və ali dövlət orqanının adı rəsmi mətnlərdə böyük hərflə yazılır: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Milli Məclis.

Əlaqəli səhifələr

Tez-tez verilən suallar

Məchul və qayıdış növü necə fərqlənir?

Məchul növdə iş görən bilinmir (-ıl: yazıldı), qayıdış növdə hərəkət iş görənin özünə qayıdır (-ın: yuyundu).

Hansı sözlər defislə yazılır?

Cüt və təkrar sözlər: ata-ana, ağ-qara, bir-biri.

“Hər kəs” bitişik yazılırmı?

Xeyr, “hər kəs”, “hər şey”, “heç kim” ayrı yazılır.

Sözün nitq hissəsini necə müəyyən etmək olar?

Cümlədəki vəzifəsinə və cavab verdiyi suala görə: ismi təyin edən söz (hansı?) sifətdir.

Sual nümunələri və cavabları

  1. 1. Hansı cərgədə yalnız qalın saitlər verilib?

    Cavab: a, ı, o, u

    Qalın saitlər: a, ı, o, u; incə saitlər: ə, e, i, ö, ü.

  2. 2. Aşağıdakı sözlərdən hansında «ə» saiti işlənməyib?

    Cavab: qardaş

    Qardaş sözündə yalnız a saitləri var; digərlərində ə işlənir.

  3. 3. «Mən, sən, o» sözləri hansı əvəzlik növünə aiddir?

    Cavab: şəxs əvəzlikləri

    Mən, sən, o, biz, siz, onlar şəxsi bildirən şəxs əvəzlikləridir.

  4. 4. «Yaxşı insan hər yerdə hörmət qazanır.» cümləsində «yaxşı» sözü hansı nitq hissəsidir?

    Cavab: sifət

    «Yaxşı» burada «insan» ismini təyin edir (hansı insan?), buna görə sifətdir.

  5. 5. «Çiçək» sözünə mənsubiyyət şəkilçisi (-i) artırdıqda sonuncu samit necə dəyişir?

    Cavab: k samiti y samitinə keçir: çiçəyi

    Çoxhecalı sözlərin sonundakı k samiti saitlə başlayan şəkilçi qəbul etdikdə y-yə çevrilir: çiçək → çiçəyi.

  6. 6. «Əl-ələ vermək» frazeoloji birləşməsi hansı mənada işlənir?

    Cavab: birləşmək, birgə çalışmaq

    Frazeologizm birlikdə hərəkət etmək, hərəkətləri birləşdirmək mənasını verir.

  7. 7. Hansı variantda söz birləşmələri düzgün yazılıb?

    Cavab: hər şey, hər kəs, heç kim

    «Hər şey», «hər kəs», «heç kim», «heç nə» ayrı yazılır.

  8. 8. Hansı cərgədəki bütün sözlərin yazılışı düzgündür?

    Cavab: məktəb, müəllim, əlaqə, müsabiqə

    Düzgün yazılış: məktəb, müəllim, əlaqə, müsabiqə. Digər cərgələrdə bir sözün yazılışında səhv var.

  9. 9. «Yuyundu» feili hansı növdədir?

    Cavab: qayıdış növ

    -ın şəkilçisi ilə düzəlir və iş görənin özünə qayıdan hərəkəti bildirir.

  10. 10. Hansı cümlədə böyük hərflər düzgün işlənib?

    Cavab: Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Milli Məclisə müraciət etdi.

    Dövlət adı, ali dövlət vəzifəsi və ali dövlət orqanının adı rəsmi mətnlərdə böyük hərflə yazılır.

Özünü yoxla: 20 sual

1 / 20
Fonetika, leksika və morfologiya

Hansı cərgədə yalnız qalın saitlər verilib?