Aşağıda kinematika, dinamika və enerji düsturları verilib. Mini-testdə hesablama sualları var.
Kinematika
Bərabərsürətli hərəkətdə yol s = v · t. Bərabərsürətlənən hərəkətdə sürət v = v₀ + at, yol s = v₀t + at²/2. Sərbəst düşmə təcili g ≈ 9,8 m/s², məsələlərdə çox vaxt 10 m/s² götürülür.
Sürəti km/saatdan m/s-ə çevirmək üçün 3,6-ya bölün: 36 km/saat = 10 m/s.
Nyuton qanunları
Nyutonun II qanunu: F = m · a. Ağırlıq qüvvəsi F = m · g. Qüvvə nyutonla (N), kütlə kiloqramla, təcil m/s²-lə ölçülür.
İş, güc və enerji
İş A = F · s · cos α, güc N = A / t. Kinetik enerji Eₖ = mv²/2, potensial enerji Eₚ = mgh. Enerji və iş coulla (C) ölçülür.
Əlaqəli səhifələr
Tez-tez verilən suallar
36 km/saat neçə m/s-dir?
10 m/s: km/saatı 3,6-ya bölmək lazımdır.
2 kq cismə 6 N qüvvə təsir edirsə, təcil neçədir?
a = F / m = 6 / 2 = 3 m/s².
Kinetik enerji düsturu necədir?
Eₖ = mv²/2.
Məsələlərdə g neçə götürülür?
Şərtdə başqa qiymət verilməyibsə, adətən 10 m/s².
Sual nümunələri və cavabları
- 1. Cisim sabit təcillə hərəkət edir: 5 s ərzində sürəti 10 m/s-dən 30 m/s-ə çatır. Bu müddətdə getdiyi yol neçə metrdir?
Cavab: 100
a = (30 − 10)/5 = 4 m/s²; s = (v₀ + v)t/2 = 100 m.
- 2. Kranın mühərriki 500 kq yükü 6 m hündürlüyə 30 s-də qaldırır. Qurğunun FİƏ-si 50%-dir. Mühərrikin gücü neçə Vt-dır? (g = 10 m/s²)
Cavab: 2000
Faydalı iş 30000 C; faydalı güc 1000 Vt; P = P_f/η = 2000 Vt.
- 3. Kütləsi 2 kq olan cismə eyni düz xətt üzrə əks istiqamətlərdə 10 N və 4 N qüvvələr təsir edir. Cismin təcili neçə m/s²-dir?
Cavab: 3
Nəticələndirici qüvvə 10 − 4 = 6 N; a = F/m = 3 m/s².
- 4. Kütləsi 3 kq olan cismə eyni düz xətt üzrə əks istiqamətlərdə 18 N və 6 N qüvvələr təsir edir. Cismin təcili neçə m/s²-dir?
Cavab: 4
Nəticələndirici qüvvə 18 − 6 = 12 N; a = F/m = 4 m/s².
- 5. Makaradan keçirilmiş sapla bağlı 3 kq və 5 kq kütləli yüklər sərbəst buraxılıb. Sapın dartılma qüvvəsi neçə N-dır? (g = 10 m/s²)
Cavab: 37,5
T = 2m₁m₂g/(m₁ + m₂) = 300/8 = 37,5 N.
- 6. Cisim 40 m/s başlanğıc sürətlə üfüqlə 30° bucaq altında atılıb. Qalxma hündürlüyü neçə metrdir? (g = 10 m/s²)
Cavab: 20
H = (v sinα)²/(2g) = (40·0,5)²/20 = 20 m.
- 7. Cisim 80 m hündürlükdən sərbəst düşür. Yerə düşmə müddəti neçə saniyədir? (g = 10 m/s², havanın müqaviməti nəzərə alınmır)
Cavab: 4
h = gt²/2; t = √(2h/g) = √(160/10) = 4 s.
- 8. Sıxlığı 800 kq/m³ olan mayenin 0,5 m dərinliyində hidrostatik təzyiq neçə Pa-dır? (g = 10 m/s²)
Cavab: 4000
p = ρgh = 800·10·0,5 = 4000 Pa.
- 9. Cisim sabit təcillə hərəkət edir: 4 s ərzində sürəti 5 m/s-dən 25 m/s-ə çatır. Bu müddətdə getdiyi yol neçə metrdir?
Cavab: 60
a = (25 − 5)/4 = 5 m/s²; s = (v₀ + v)t/2 = 60 m.
- 10. Sıxlığı 1000 kq/m³ olan mayenin 10 m dərinliyində hidrostatik təzyiq neçə Pa-dır? (g = 10 m/s²)
Cavab: 100000
p = ρgh = 1000·10·10 = 100000 Pa.