testim.az-ın lisey sınaq modelində “Tədris dili (Azərbaycan dili)” bölməsi 60 sualdan 20-ni təşkil edir. Bu səhifədəki mini-testdə suallar qısa mətnlər üzrə verilir.
Mətn üzrə suallar necə həll olunur
Mətni diqqətlə oxuyun və hər sualın cavabını yenidən mətndə axtarın. Detal sualının cavabı mətndə birbaşa verilir, ona görə yaddaşa yox, mətndəki cümləyə əsaslanmaq lazımdır.
Əsas fikir sualında mətnin bütün məzmununu ümumiləşdirən variant seçilir. Yalnız bir abzası və ya bir nümunəni əks etdirən variant, hətta mətndə yazılsa da, əsas fikir deyil.
Səbəb-nəticə sualları
Səbəb-nəticə suallarında “çünki”, “buna görə”, “bu səbəbdən”, “nəticədə” kimi bağlayıcılara diqqət edin: onlar mətndə səbəbi nəticədən ayırır. Məsələn, mini-testdəki “Su həyatın əsasıdır” mətnində içməli suyun məhdud olması suyu qorumağın səbəbi kimi göstərilir.
Söz mənası və başlıq
Bilmədiyiniz sözün mənasını cümlənin məzmunundan çıxarmaq olar: sözün yerinə variantları qoyub cümlənin mənasının dəyişib-dəyişmədiyini yoxlayın.
Mətnə uyğun başlıq mətnin əsas mövzusunu qısa şəkildə əks etdirir və bir detala deyil, bütövlüyə əsaslanır.
Tipik səhvlər
Öz bilgisinə əsaslanıb mətndə olmayan fikri seçmək ən çox yol verilən səhvdir: düzgün cavab həmişə mətnə əsaslanmalıdır. Variantlarda mətndəki sözlər təkrarlansa da, məna təhrif oluna bilər — seçimi mətndəki cümlə ilə tutuşdurun.
Əlaqəli səhifələr
Tez-tez verilən suallar
Əsas fikir ilə detal sualının fərqi nədir?
Detal sualının cavabı mətndə konkret cümlədə yazılır; əsas fikir sualında isə bütün mətni ümumiləşdirən variant seçilir.
Bilmədiyim sözün mənasını necə tapım?
Sözün işləndiyi cümlənin məzmununa baxın və variantları onun yerinə qoyaraq mənanı yoxlayın.
Başlıq seçərkən nəyə baxmaq lazımdır?
Başlıq mətnin bütöv mövzusunu əks etdirməlidir, bir detalı yox.
Səbəb-nəticə sualını necə tanıyım?
Sualda “niyə”, “nəyə görə”, “nəticəsində” kimi sözlər olur; mətndə də çünki, buna görə kimi bağlayıcıları axtarın.
Sual nümunələri və cavabları
Özünü yoxla: 17 sual
Yer kürəsində həyat suyun sayəsində mövcuddur. Bitkilər su olmadan boy atmır, heyvanlar və insanlar isə susuzluğa bir neçə gündən artıq dözə bilmir. Alimlərin fikrincə, insan bədəninin böyük hissəsini su təşkil edir. Buna baxmayaraq, dünyada içməli suyun miqdarı məhduddur. Şirin su ehtiyatlarının əsas hissəsi buzlaqlarda, çaylarda və yeraltı sularda toplanıb. Bu səbəbdən suyu qorumaq və israf etməmək hər kəsin borcudur. Məsələn, dişini yuyarkən kranı bağlamaq və ya bağçanı gecə vaxtı suvarmaq su qənaətinə kömək edir. Gələcək nəsillərin sağlam yaşaması bu gün bizim su ilə münasibətimizdən asılıdır.