testim.az-ın rezidentura sınaq modelində “Farmakologiya” bölməsi 100 sualdan 12-ni təşkil edir. Bu səhifə imtahana hazırlıq üçündür və tibbi məsləhət deyil.
Farmakokinetika
Farmakokinetika dərmanın uduculuğunu (absorbsiya), paylanmasını, metabolizmini və xaric olunmasını öyrənir. Biomənimsəmə dərmanın dəyişməz halda sistem qan dövranına çatan hissəsidir; venadaxili yeridilmədə 100%-dir.
Yarımxaricolma müddəti (t½) dərmanın qanda qatılığının yarıya enməsi üçün lazım olan vaxtdır və dozalanma rejimini müəyyən edir. Dərmanların əksəriyyəti qaraciyərdə (sitoxrom P450 sistemi) metabolizmə uğrayır və böyrəklə xaric olunur.
Əsas dərman qrupları və mexanizmlər
β-adrenoblokerlər ürək dərəcəsini və yığılma gücünü azaldır; qeyri-selektiv β-blokerlər β₂ reseptorlarını da bloklayaraq bronxospazmı artıra bilər. AÇF inhibitorları angiotenzin II əmələ gəlməsini azaldır, statinlər xolesterini aşağı salır, penisillinlər β-laktam antibiotikləridir.
Proton nasosu inhibitorları (məsələn, omeprazol) parietal hüceyrələrdə H⁺/K⁺-ATPazanı bloklayaraq mədə turşuluğunu ən güclü azaldır. Aspirinin antiaqreqant təsiri siklooksigenazanın inhibisiyası ilə trombositlərdə tromboksan A₂ sintezinin azalmasına bağlıdır. Benzodiazepinlər GABA_A reseptorlarının xlor kanallarının açılma tezliyini artırır.
Tipik yan təsirlər
AÇF inhibitorları (məsələn, enalapril) bradikinin yığılmasına görə quru öskürək verə bilər — hipertoniyalı xəstədə quru öskürək sualında bu qrup ilk ehtimaldır. Aminoqlikozidlərin əsas toksik təsirləri nefrotoksiklik və ototoksiklikdir.
Warfarin K vitamininin antaqonistidir: K vitaminindən asılı II, VII, IX və X laxtalanma faktorlarının sintezini azaldır.
Antidotlar
Opioid zəhərlənməsində antidot naloksondur (opioid reseptorlarının antaqonisti). Parasetamol dozası aşılanda N-asetilsistein toksik metabolitin (NAPQI) zərərsizləşdirilməsinə kömək edərək qaraciyəri qoruyur.
İnsulin hipoqlikemiyasında qanda qlükoza səviyyəsini tez qaldırmaq lazımdır: şüuru yerində olan xəstəyə şəkər (qlükoza) verilir, şüursuz xəstəyə isə qlükoza venadaxili yeridilir.
Əlaqəli səhifələr
Tez-tez verilən suallar
Biomənimsəmə nədir?
Dərmanın dəyişməz halda sistem qan dövranına çatan hissəsidir; venadaxili yeridilmədə 100% qəbul edilir.
AÇF inhibitorlarının tipik yan təsiri hansıdır?
Bradikinin yığılmasına bağlı quru öskürək.
Opioid və parasetamol zəhərlənməsində antidotlar hansılardır?
Opioid zəhərlənməsində nalokson, parasetamol dozasının aşılmasında N-asetilsistein.
Qeyri-selektiv β-blokerlər hansı xəstələrdə ehtiyatla istifadə olunur?
β₂ reseptorlarının blokadası bronxların daralmasına səbəb ola bildiyi üçün bronxospazma meylli xəstələrdə.
Sual nümunələri və cavabları
- 1. Hipertoniyalı xəstədə quru öskürək yaranıb. Ən ehtimal olunan səbəb hansı dərmandır?
Cavab: AÇF inhibitoru (məs., enalapril)
AÇF inhibitorları bradikinin yığılmasına görə quru öskürək verə bilər.
- 2. Warfarin təsirini hansı vitaminin çatışmazlığı ilə göstərir?
Cavab: K vitaminindən asılı laxtalanma faktorlarının sintezini bloklamaqla
Warfarin II, VII, IX, X faktorların sintezini azaldır (K vitamininin antaqonisti).
- 3. Hansı dərman qrupu qastrit zamanı mədə turşuluğunu ən güclü azaldır?
Cavab: Proton nasosu inhibitorları (omeprazol)
PPİ parietal hüceyrələrdə H⁺/K⁺-ATPazanı bloklayır.
- 4. Opioid zəhərlənməsində antidot hansıdır?
Cavab: Naloksan
Naloksan opioid reseptorlarının antaqonistidir.
- 5. Parasetamol dozasının aşılması zamanı qaraciyəri qorumaq üçün hansı antidot istifadə olunur?
Cavab: N-asetilsistein
N-asetilsistein toksik metabolitin (NAPQİ) neytrallaşdırılmasına kömək edir.
- 6. Benzodiazepinlərin təsir mexanizmi nədir?
Cavab: GABA_A reseptorlarının xlor kanallarının açılma tezliyini artırmaq
Benzodiazepinlər GABA təsirini gücləndirir.
- 7. İnsulin hipoqlikemiyası zamanı ilkin yardım necə göstərilir?
Cavab: Şüurlu xəstəyə şəkər (qlükoza), şüursuz xəstəyə venadaxili qlükoza
Hipoqlikemiyada qanda qlükoza səviyyəsini tez qaldırmaq lazımdır.
- 8. Aminoqlikozidlərin ən vacib toksik təsiri hansıdır?
Cavab: Nefrotoksiklik və ototoksiklik
Aminoqlikozidlər böyrəyə və daxili qulağa toksik təsir göstərir.
- 9. Biomənimsəmə (biouyğunluq) nədir?
Cavab: Dərmanın dəyişməz halda sistem qan dövranına çatan hissəsi
İntravenöz verilmədə biomənimsəmə 100%-dir.
- 10. Yarımxaricolma müddəti (t½) nədir?
Cavab: Dərman qatılığının yarıya enməsi üçün lazım olan vaxt
t½ dozalanma rejimini müəyyən edir.