Əsas qayda: cavab mətndə yazılan məlumata əsaslanır, öz fikrinizi mətnə əlavə etməyin. Aşağıda sual tipləri və onların həlli izah olunur.
Mətni necə oxumalı?
Əvvəl sualları nəzərdən keçirin, sonra mətni oxuyun. Mövzu mətnin nə haqqında olduğudur, əsas fikir isə müəllifin nə demək istədiyi. Başlıq mövzu və ya əsas fikri qısa əks etdirməlidir.
Sual tipləri
Faktoloji sual («Mətnə görə...») cavabı birbaşa mətndən tapılan sualdır. Nəticə sualı («Mətndən hansı nəticə çıxır?») fikri dolayı yolla verir. Kontekstdə söz mənasını ətraf cümlələrə baxaraq tapın. «Mətndə YOXDUR» tipli suallarda variantları mətnlə tək-tək yoxlayın.
Mətn tipləri və üslublar
Təsvir (nə necədir?), rəvayət (nə baş verdi?, hadisələrin ardıcıllığı) və mühakimə (niyə?, səbəb və nəticə) əsas mətn tipləridir. Üslublar: bədii, elmi, publisistik, rəsmi-işgüzar və danışıq.
Əlaqəli səhifələr
Tez-tez verilən suallar
Mövzu ilə əsas fikrin fərqi nədir?
Mövzu mətnin nədən bəhs etdiyidir, əsas fikir isə müəllifin bu mövzu haqqında demək istədiyi əsas düşüncədir.
«Mətndə yoxdur» sualını necə həll etmək olar?
Hər variantı mətnlə ayrıca yoxlayın və mətndə təsdiqi olmayanı seçin.
Mətn tipini necə tanımaq olar?
Təsvir nə necədir, rəvayət nə baş verdi, mühakimə isə niyə sualına cavab verir.
Buraxılışda neçə mətn olur?
IX sinif modelində tədris dili hissəsində 2 mətn və onlara aid 20 tapşırıq var.
Sual nümunələri və cavabları
Özünü yoxla: 17 sual
Yer kürəsində həyat suyun sayəsində mövcuddur. Bitkilər su olmadan boy atmır, heyvanlar və insanlar isə susuzluğa bir neçə gündən artıq dözə bilmir. Alimlərin fikrincə, insan bədəninin böyük hissəsini su təşkil edir. Buna baxmayaraq, dünyada içməli suyun miqdarı məhduddur. Şirin su ehtiyatlarının əsas hissəsi buzlaqlarda, çaylarda və yeraltı sularda toplanıb. Bu səbəbdən suyu qorumaq və israf etməmək hər kəsin borcudur. Məsələn, dişini yuyarkən kranı bağlamaq və ya bağçanı gecə vaxtı suvarmaq su qənaətinə kömək edir. Gələcək nəsillərin sağlam yaşaması bu gün bizim su ilə münasibətimizdən asılıdır.