testim.az-ın Polis Akademiyası sınaq modelində “Tarix” bölməsi 90 sualdan 30-nu təşkil edir. Bu səhifədəki mini-testdə qədim və orta əsrlərlə yanaşı ümumi tarixdən də suallar var.
Qədim dövr
Azərbaycan ərazisi insanın ən qədim məskənlərindəndir: Füzuli rayonundakı Azıx mağarasında qədim insan izləri tapılıb. Qobustanın qayaüstü təsvirləri qədim insanların həyat tərzini əks etdirir.
E.ə. I minillikdə Manna (mərkəzi İzirtu), sonra Atropatena (banisi Atropat) dövlətləri yaranıb. Şimalda Qafqaz Albaniyası mövcud idi; onun ilk paytaxtı Qəbələ, sonra Bərdə olub.
Erkən və inkişaf etmiş orta əsrlər
VII əsrdə ərəblər Azərbaycanı tutdu. IX əsrdə Babəkin başçılığı ilə Xürrəmilər hərəkatı baş verdi; hərəkatın mərkəzi Bəzz qalası idi. Sonrakı dövrdə Sacilər, Şirvanşahlar və Şəddadilər kimi dövlətlər yarandı.
XII əsrdə Eldənizlər (Atabəylər) dövləti qüdrətləndi. Bu dövrdə Gəncə, Naxçıvan və Təbriz mədəniyyət mərkəzlərinə çevrildi: Naxçıvanda memar Əcəmi Möminə xatın türbəsini tikdi, Nizami Gəncəvi “Xəmsə”ni yaratdı.
Son orta əsrlər və xanlıqlar
Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu dövlətlərindən sonra 1501-ci ildə I Şah İsmayıl Səfəvi dövlətini qurdu, paytaxt Təbriz oldu. 1514-cü ildə Çaldıran döyüşü baş verdi. I Şah Abbas paytaxtı İsfahana köçürdü.
XVIII əsrin ortalarında Nadir şahın ölümündən sonra Azərbaycanda xanlıqlar yarandı. Qarabağ xanlığının mərkəzi Şuşa (Pənahəli xan), Şəki xanlığının mərkəzi Nuxa, Quba xanlığının mərkəzi Quba idi; Quba xanı Fətəli xan nüfuzlu hökmdar olub.
Uyğunlaşdırma və ardıcıllıq sualları
Bu mövzuda tez-tez “dövlət — mərkəz” və “şəxsiyyət — fəaliyyət” uyğunlaşdırma sualları verilir. Hazırlıq üçün dövlətləri əsrlərə görə cədvəldə yazmaq və hər birinin paytaxtını, banisini qeyd etmək faydalıdır: Manna — İzirtu, Albaniya — Qəbələ, sonra Bərdə, Səfəvilər — Təbriz, sonra İsfahan.
Əlaqəli səhifələr
Tez-tez verilən suallar
Qafqaz Albaniyasının paytaxtları hansılar olub?
İlk paytaxt Qəbələ, sonra Bərdə.
Səfəvi dövləti nə vaxt yaranıb?
1501-ci ildə I Şah İsmayıl tərəfindən; paytaxt Təbriz idi.
Babək hərəkatının mərkəzi harada idi?
IX əsrdə Xürrəmilər hərəkatının mərkəzi Bəzz qalası olub.
Qarabağ, Şəki və Quba xanlıqlarının mərkəzləri hansılardır?
Qarabağ — Şuşa, Şəki — Nuxa, Quba — Quba.
Sual nümunələri və cavabları
- 1. Aşağıdakı xanlıqların hər biri ilə onun mərkəzini uyğunlaşdırın: 1) Qarabağ xanlığı 2) Şəki xanlığı 3) Quba xanlığı a) Quba b) Nuxa c) Şuşa
Cavab: 1-c, 2-b, 3-a
Qarabağ xanlığının mərkəzi Şuşa (Pənahəli xan tərəfindən əsası qoyulub), Şəki xanlığının mərkəzi Nuxa, Quba xanlığının mərkəzi isə Quba şəhəri idi.
- 2. Böyük coğrafi kəşflərə aid aşağıdakı kəşfiyyatçı və kəşfləri uyğunlaşdırın: 1) Vasko da Qama 2) Xristofor Kolumb 3) Fernan Maqellan a) Amerikaya səfər b) Hindistana dəniz yolu c) Dünya ətrafı ilk səyahət
Cavab: 1-b, 2-a, 3-c
Vasko da Qama 1498-ci ildə Hindistana dəniz yolunu açıb, Kolumb 1492-ci ildə Amerikaya yetişib, Maqellanın ekspedisiyası 1519–1522-ci illərdə dünya ətrafı səyahəti başa çatdırıb.
- 3. Qədim dövr tarixi ilə bağlı aşağıdakılardan hansı doğrudur?
Cavab: Hammurapi qanunları qədim Babilistanda yaradılmış ən məşhur hüquq abidələrindən biridir
Babil çarı Hammurapi (e.ə. XVIII əsr) qanunlarını mixi yazı ilə daş sütun üzərində həkk etdirib.
- 4. Atabəylər (Eldəgizlər) dövləti dövründə Azərbaycan mədəniyyətində baş verən inkişafı ən doğru əks etdirən fikir hansıdır?
Cavab: Gəncə, Naxçıvan və Təbriz memarlıq və poeziya mərkəzlərinə çevrildi, Nizami Gəncəvi "Xəmsə"ni yaratdı
XII əsrdə Eldəgizlər dövründə Naxçıvan memarlıq məktəbi (Möminə xatun türbəsi, Yusif ibn Küseyir türbəsi) formalaşdı; Nizami Gəncəvi və Xaqani Şirvani kimi sənətkarlar yaşayıb-yaratdı.
- 5. Aşağıdakı şəxslər və onların fəaliyyət sahələrini uyğunlaşdırın: 1) Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 2) Fətəli xan Xoyski 3) Əlimərdan bəy Topçubaşov a) Paris Sülh konfransında Azərbaycan nümayəndə heyətinin sədri b) Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ilk Nazirlər Şurasının sədri c) Azərbaycan Milli Şurasının sədri
Cavab: 1-c, 2-b, 3-a
Rəsulzadə Milli Şuranın sədri, Xoyski birinci hökumətin baş naziri, Topçubaşov isə Paris Sülh konfransındakı nümayəndə heyətinin rəhbəri olub.
- 6. Makedoniyalı İskəndərin fəaliyyəti ilə bağlı hansı fikirlər doğrudur? I. Onun yürüşləri Misir, İran və Hindistan sərhədlərinə qədər uzanıb. II. Fəthləri nəticəsində yaranan ellinizm mədəniyyəti Yunan və Şərq elementlərini birləşdirib. III. İmperiyası ölümündən sonra onun varisləri arasında bölünüb.
Cavab: I, II və III
İskəndər (e.ə. 356–323) fəthləri ilə ellinizm dövrünün əsasını qoyub, ölümündən sonra imperiyası diadoxlar arasında bölünüb.
- 7. İkinci dünya müharibəsi dövrünün hadisələrini xronoloji sıra ilə düzün: 1) Almaniyanın Polşaya hücumu 2) Perl-Harbora hücum 3) Normandiyada müttəfiqlərin desantı 4) Xirosimaya atom bombasının atılması
Cavab: 1 → 2 → 3 → 4
1 sentyabr 1939, 7 dekabr 1941, 6 iyun 1944, 6 avqust 1945.
- 8. Rusiyada 1917-ci il hadisələri ilə bağlı hansı fikir doğrudur?
Cavab: Fevral inqilabı çarizmin devrilməsinə, Oktyabr inqilabı isə bolşeviklərin hakimiyyətə gəlməsinə səbəb oldu
1917-ci ilin fevralında II Nikolay taxtdan əl çəkdi, oktyabrda isə Lenin başda olmaqla bolşeviklər hakimiyyəti ələ aldılar.
- 9. BMT-nin yaradılması ilə bağlı hansı fikir doğrudur?
Cavab: BMT 1945-ci ildə İkinci dünya müharibəsindən sonra beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyi qorumaq məqsədilə yaradılıb
BMT-nin Nizamnaməsi 1945-ci il oktyabrın 24-də qüvvəyə minib; Millətlər Cəmiyyəti isə 1919–1920-ci illərdə yaradılıb.
- 10. Versal sülh müqaviləsi (1919) barədə hansı fikir DÜZGÜNDÜR?
Cavab: Almaniyanın hərbi qüvvələri məhdudlaşdırılıb və ona təzminat ödəmək öhdəliyi qoyulub
Versal müqaviləsi Birinci dünya müharibəsinə yekun vurub; Almaniyaya ərazi, hərbi və iqtisadi məhdudiyyətlər qoyulub.