MİQ və sertifikasiya hazırlığında əsas məsələ səviyyələrin adlarını əzbərləməklə kifayətlənməməkdir. Tapşırığın şagirddən hansı düşünmə əməliyyatını tələb etdiyini müəyyənləşdirməyi öyrənin. Aşağıdakı izahları oxuyun, nümunələri müqayisə edin və Blum taksonomiyası üzrə izahlı test suallarına keçin.
Blum taksonomiyası nədir və müəllimə necə kömək edir?
Benjamin Blumun rəhbərlik etdiyi tədqiqatçılar qrupunun 1956-cı ildə təqdim etdiyi klassik taksonomiyanın idrak sahəsi altı səviyyədən ibarətdir. Bu təsnifat təlim məqsədini şagirdin göstərəcəyi fəaliyyətlə ifadə etməyə kömək edir. Məsələn, anlayışın tərifini söyləmək və həmin anlayışdan istifadə edərək problemi həll etmək fərqli tələblərdir. Karnegi Mellon Universitetinin izahı.
Dərsi planlaşdırarkən əvvəlcə gözlənilən nəticəni müəyyənləşdirin: şagird nəyi və necə etməlidir? Sonra həmin nəticəyə uyğun fəaliyyət və qiymətləndirmə tapşırığı seçin. Məqsəd tətbiqetmə bacarığıdırsa, yalnız tərif soruşmaq bu bacarığın formalaşdığını göstərməz. Taksonomiya məqsəd, fəaliyyət və yoxlama arasında uyğunluq qurmağa xidmət edir.
Klassik və yenilənmiş Blum taksonomiyası necə fərqlənir?
Klassik versiyada ardıcıllıq belədir: bilmə, anlama, tətbiqetmə, təhlil, sintez və qiymətləndirmə. Anderson və Krathwohlun redaktorluğu ilə 2001-ci ildə nəşr olunan yenilənmiş versiyada isə xatırlama, anlama, tətbiqetmə, təhlil, qiymətləndirmə və yaratma səviyyələri verilir. Əsas dəyişiklikləri adların yenilənməsi və yuxarı səviyyələrin ardıcıllığında görmək olar. Vaterloo Universitetinin müqayisəsi.
Testdə ən yüksək səviyyə soruşulduqda əvvəlcə hansı versiyanın nəzərdə tutulduğunu yoxlayın. Klassik və yenilənmiş ardıcıllığı bir siyahıda qarışdırmaq yanlış cavaba gətirə bilər.
- Başlanğıc səviyyə: klassik versiyada bilmə, yenilənmiş versiyada xatırlama adlanır.
- Klassik versiyanın son iki səviyyəsi: sintez və qiymətləndirmə.
- Yenilənmiş versiyanın son iki səviyyəsi: qiymətləndirmə və yaratma.
- Ən yüksək səviyyə: klassik versiyada qiymətləndirmə, yenilənmiş versiyada yaratmadır.
- Sintezin hissələrdən yeni bütöv qurmaq məzmunu yenilənmiş versiyada yaratma səviyyəsi ilə əlaqələnir.
Blum taksonomiyasının səviyyələri nümunələrdə necə görünür?
Səviyyəni müəyyənləşdirmək üçün şagirdin cavaba çatarkən gördüyü işi izləyin. Eyni mövzu üzrə müxtəlif idrak səviyyələrinə uyğun tapşırıqlar hazırlamaq mümkündür. Aşağıdakı nümunələr yenilənmiş taksonomiyanın ardıcıllığına uyğun qurulub və səviyyələri fərqləndirməyi asanlaşdırır. Ayova Dövlət Universitetinin metodik izahı.
- Xatırlama: öyrənilmiş məlumatı yada salmaq və tanımaq. Nümunə: «Suyun dövranının mərhələlərini sadalayın». Şagird əvvəl öyrəndiyi adları bildirir.
- Anlama: məlumatın mənasını açmaq və öz sözləri ilə izah etmək. Nümunə: «Buxarlanmanın nə olduğunu öz sözlərinizlə izah edin».
- Tətbiqetmə: öyrənilmiş qayda və ya üsuldan verilmiş vəziyyətdə istifadə etmək. Nümunə: «Buxarlanma haqqında biliyinizdən istifadə edərək paltarı daha tez qurutmaq üçün uyğun şərait seçin».
- Təhlil: bütövü hissələrə ayırmaq və əlaqələri müəyyənləşdirmək. Nümunə: «Təcrübədə qurutma sürətinə təsir edən amilləri ayırın və onların nəticə ilə əlaqəsini göstərin».
- Qiymətləndirmə: meyarlara əsasən qərar vermək. Nümunə: «İki qurutma üsulunu vaxt və enerji sərfi meyarlarına görə dəyərləndirin, seçiminizi əsaslandırın».
- Yaratma: elementləri yeni, əlaqəli bütövdə birləşdirmək. Nümunə: «Buxarlanma sürətinə təsir edən amili yoxlamaq üçün öz təcrübə planınızı hazırlayın».
Tapşırığın səviyyəsini yalnız fəaliyyət felinə görə seçmək olarmı?
Fəaliyyət felləri istiqamət verir, lakin təkbaşına qəti cavab yaratmır. Eyni fel müxtəlif məzmun və şərtlərdə fərqli idrak əməliyyatları ifadə edə bilər. Buna görə sualın bütöv şərtini, əvvəl verilmiş məlumatı və gözlənilən nəticəni birlikdə nəzərdən keçirin. Sietl Universitetinin təlim nəticələri üzrə izahı.
Məsələn, «müqayisə et» tapşırığında şagird sadəcə iki anlayışın məlum oxşarlıqlarını göstərə bilər. Başqa tapşırıqda isə məlumatları hissələrə ayırmalı, münasibətləri araşdırmalı və fərqlərin səbəbini müəyyənləşdirməlidir. İkinci vəziyyətdə təhlil tələbi daha aydındır.
Cavab seçərkən özünüzə belə sual verin: şagird məlumatı yada salır, mənasını açıqlayır, üsulu işlədir, əlaqələri araşdırır, meyarla qərar verir, yoxsa yeni məhsul hazırlayır? Seçiminizi şərtdəki konkret tələblə əsaslandırın.
Blum taksonomiyası kurikulum və qiymətləndirmə ilə necə əlaqələnir?
Kurikulumda təlim nəticələri, məzmun standartları, təlim strategiyaları və qiymətləndirmə bir-biri ilə əlaqəlidir. Blum taksonomiyası həmin nəticələrin idrak tələbini dəqiqləşdirmək üçün metodik vasitədir. Məsələn, standartda əsaslandırma tələb edilirsə, qiymətləndirmə tapşırığı şagirdə əsaslandırma bacarığını göstərmək imkanı verməlidir. Nazirliyin kurikulum materialı.
Azərbaycan Respublikasının ümumtəhsil sistemində Qiymətləndirmə Konsepsiyası qiymətləndirmənin məzmun standartlarına əsaslanmasını və şagirdin bilikdən istifadə bacarıqları haqqında məlumat verməsini vurğulayır. Bu yanaşma müəllimi yalnız yaddaşı yoxlamaqla kifayətlənməməyə yönəldir. Qiymətləndirmə Konsepsiyası.
Məktəbdaxili qiymətləndirmə Qaydasının 4.13-cü bəndində summativ sualların dörd mürəkkəblik səviyyəsində hazırlanması göstərilir. Bu dörd səviyyə ilə Blumun altı idrak səviyyəsini eyniləşdirmək düzgün deyil: onlar fərqli təsnifatlardır. Məktəbdaxili qiymətləndirmə Qaydası.
Blum taksonomiyası test suallarını necə işləmək lazımdır?
Əvvəl nəzəri ardıcıllığı təkrar edin, sonra situasiya əsasında səviyyəni müəyyənləşdirin. Cavab variantlarına keçməzdən əvvəl şagirddən tələb olunan əsas əməliyyatı öz sözlərinizlə ifadə edin. Bu vərdiş oxşar görünən variantları fərqləndirməyə kömək edir.
Məsələn, şagirdin verilmiş meyarlara əsasən iki layihədən daha uyğununu seçib qərarını əsaslandırması qiymətləndirməyə uyğundur. Şagirdin müəyyən məqsədə xidmət edən öz layihəsini hazırlaması isə yaratma tələb edir. Bir tapşırıq bir neçə əməliyyatı birləşdirirsə, sualın hansı nəticəni soruşduğuna diqqət yetirin.
testim.az-da Blum taksonomiyası üzrə izahlı test suallarına keçin. Hər cavabdan sonra izahı oxuyaraq düzgün variantın səbəbini və digər variantların hansı fəaliyyətə uyğun olduğunu yoxlayın. Səhv etdiyiniz suallarda əsas sözü qeyd edin, nəzəri izaha qayıdın və fərqi yeni nümunə ilə möhkəmləndirin.
Bu mövzuda ətraflı bloq yazısı →
İzahlı test sualları (30)
- 1.Blumun klassik taksonomiyasında ilk səviyyə hansıdır?
- 2.Klassik Blum taksonomiyasında ən yüksək səviyyə hansıdır?
- 3.Öz sözləri ilə izah etmək Blumun hansı səviyyəsidir?
- 4.Düsturla yeni məsələ həll etmək hansı səviyyəyə aiddir?
- 5.Səbəb və nəticələri araşdırmaq hansı təfəkkür səviyyəsidir?
- 6.Yeni layihə hazırlamaq klassik Blumda hansı səviyyədir?
- 7.Blum taksonomiyasını 2001-ci ildə kimlər yeniləyib?
- 8.Yenilənmiş Blumda bilmə səviyyəsi necə adlanır?
- 9.Yenilənmiş Blum taksonomiyasında ən yüksək səviyyə nədir?
- 10.Yenilənmiş Blumda qiymətləndirmə neçənci səviyyədir?
- 11.Klassik Blumda tətbiqetmədən sonra hansı səviyyə gəlir?
- 12.Vurma cədvəlini əzbər söyləmək hansı Blum səviyyəsidir?
- 13.Qəhrəmanın hərəkətini dəyərləndirmək hansı səviyyədir?
- 14.Hekayəyə yeni sonluq yazmaq hansı Blum səviyyəsidir?
- 15.Blum taksonomiyasında təhlil hansı feillərlə ifadə olunur?
- 16.Yeni mətndə durğu işarələri qoymaq hansı səviyyədir?
- 17.Blum taksonomiyasının iyerarxik olması nə deməkdir?
- 18.Blumun altı təfəkkür səviyyəsi hansı təlim sahəsinə aiddir?
- 19.Yenilənmiş Blum taksonomiyasında düzgün sıra necədir?
- 20.Yenilənmiş Blumda hansı iki səviyyənin yeri dəyişib?
- 21.Öz sözlərinlə izah etmək Blumun hansı pilləsidir?
- 22.Yeni vəziyyətdə istifadə Blumun hansı pilləsidir?
- 23.Blum taksonomiyasında 5-ci pillə hansı səviyyədir?
- 24.Sadala və adlandır Blumun hansı pilləsinə aiddir?
- 25.Blum taksonomiyasında 4-cü pillə hansı səviyyədir?
- 26.Yeni bir şey qurmaq Blumun hansı pilləsinə aiddir?
- 27.Meyara görə mühakimə Blumun hansı pilləsinə aiddir?
- 28.Blum taksonomiyasında 6-cı pillə hansı səviyyədir?
- 29.Hissələrə ayırmaq Blumun hansı pilləsinə aiddir?
- 30.Blum taksonomiyasında 3-cü pillə hansı səviyyədir?
Əlaqəli səhifələr
Tez-tez verilən suallar
Blum taksonomiyası neçə səviyyədən ibarətdir?
İdrak sahəsi üzrə həm klassik, həm də yenilənmiş versiya altı səviyyədən ibarətdir. Səviyyələrin adlarında və son iki pillənin ardıcıllığında fərq var.
Blum taksonomiyasında ən yüksək səviyyə hansıdır?
Klassik versiyada qiymətləndirmə, yenilənmiş versiyada yaratmadır. Cavab verməzdən əvvəl sualda göstərilən versiyanı müəyyənləşdirin.
Sintez və yaratma arasında hansı əlaqə var?
Hər ikisi elementlərdən yeni bütöv qurmaqla əlaqəlidir. Klassik versiyadakı sintez yenilənmiş təsnifatda yaratma ilə əlaqələndirilir və yaratma ən yuxarı pillədə yerləşir.
Qiymətləndirmə səviyyəsi şagirdə qiymət yazmaq deməkdir?
Taksonomiyada qiymətləndirmə meyarlara əsasən mühakimə yürütməkdir. Şagird də fikri, həlli və ya məhsulu meyarlarla dəyərləndirib qərarını əsaslandıra bilər.
MİQ və sertifikasiya hazırlığında bu mövzunu necə təkrar edim?
İki versiyanın ardıcıllığını ayrıca öyrənin, sonra situasiya sualları işləyin. Hər seçimdə tələb olunan idrak əməliyyatını müəyyənləşdirin və cavabınızı izahla yoxlayın.